De Fundatie van de Vrijvrouwe van Renswoude aan de Agnietenstraat in Utrecht, een rijksmonument uit 1762 dat geldt als een van de belangrijkste bewaard gebleven monumentale ensembles uit de achttiende eeuw, is behoed voor uiteen vallen na een dreigende verkoop. Hendrick de Keyser Monumenten verwerft het pand dankzij een grote schenking van Fonds 1999. De inboedel, bestaande uit meubelen en kunstwerken, wordt overgedragen aan het naastgelegen Centraal Museum, dat de collectie beheert op de oorspronkelijke locatie. De feestelijke overdracht vond op 15 april in Utrecht plaats.
Pand bleef 270 jaar ongeschonden maar moest worden verkocht om studiebeurzen te kunnen blijven financieren
De Fundatie van Renswoude werd in 1754 opgericht uit de nalatenschap van Maria Duyst van Voorhout, die talentvolle weesjongens een ambachtelijke en technische opleiding wilde bieden. Het Utrechtse pand in rococostijl, met origineel interieur en inboedel, bleef sindsdien onafgebroken in eigendom van de stichting. Begin 2025 maakten de bestuurders bekend dat verkoop onvermijdelijk was geworden om het vermogen te versterken en de verstrekking van studiebeurzen aan jonge talenten te kunnen voortzetten, de huidige missie van de stichting. Het feit dat het complex nagenoeg ongeschonden de afgelopen twee en een halve eeuw heeft overleefd is uitzonderlijk voor Nederland, waar veel vergelijkbare interieurs in de negentiende eeuw verloren zijn gegaan.
Vereniging Rembrandt initieerde gesprekken en droeg bij aan beheer van de inboedel
Omdat verwerving van vastgoed buiten de statutaire doelstelling van de Vereniging Rembrandt valt, zocht de vereniging contact met verwante fondsen. Fonds 1999 deed vervolgens een schenking die de verwerving door Hendrick de Keyser Monumenten mogelijk maakte. De Vereniging Rembrandt zelf schonk een aanvullend fonds voor registratie, beheer en kleine restauraties van de inboedel. Hendrick de Keyser Monumenten beheert al sinds 1936 de Fundatie van Renswoude in Delft, waardoor het Utrechtse pand aansluit bij een bestaande erfgoedlijn binnen de collectie van de vereniging.
Pand wordt voor het eerst op regelmatige basis toegankelijk voor publiek
Een direct gevolg van de overdracht is dat het monumentale pand via rondleidingen en openstelling voor het eerst structureel toegankelijk wordt voor een breder publiek. Het Centraal Museum beheert de inboedel in situ, zodat het ensemble als geheel intact blijft op de oorspronkelijke locatie.
Particulier mecenaat als onmisbare schakel bij erfgoedbehoud
De redding van de Fundatie van Renswoude illustreert hoe kwetsbaar zelfs uitzonderlijk goed bewaard gebleven erfgoed kan zijn wanneer de eigenaar voor een financiele afweging staat. De stichting koos terecht voor haar missie, het ondersteunen van jonge talenten, en was bereid het pand daarvoor los te laten. Dat het ensemble intact kon worden overgedragen is uitsluitend te danken aan de bereidheid van private fondsen en organisaties om buiten hun reguliere toekenningsbeleid te stappen. Fonds 1999 erkende dat zelf door de schenking als eenmalige uitzondering te kwalificeren vanwege het uitzonderlijke karakter van het object. Die kwetsbaarheid zal zich bij meer vergelijkbare ensembles voordoen nu erfgoedstichtingen met krimpende overheidsmiddelen vaker voor vergelijkbare dilemmas komen te staan.
Bron: Persbericht Vereniging Rembrandt, Hendrick de Keyser Monumenten en Centraal Museum, gepubliceerd in april 2026.
